خانه | آیت‌مداری در قرآن | آیه ۹۷ سوره مبارکه انعام

آیه ۹۷ سوره مبارکه انعام

 آیه:

 وَهُوَ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُواْ بِهَا فِی ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا الآیَاتِ لِقَوْمٍ

ترجمه آیه:

اوست که ستارگان را براى شما قرار داد تا بدان در ظلمات خشکى و دریا راه یابید، آیه ها را براى گروهى که علم دارند شرح دادیم.

stars-ayatmadari.ir

تفسیر آیه:

تفسیر تسنیم – آیت الله عبدالله جوادی آملی

خداوند آن ستاره‌های دیگر را آفرید تا شما در تاریکی‌های خشکی و دریایی از آنها کمک بگیرید؛الآن مهمترین عامل راهنمای خلبان ها و کشتیرانان و کسانی که سفینه‌های فضایی را تنظیم می‌کنند همین ستاره‌هاست دیگر اینها با حرکت ستاره‌ها و با قطب یا جهت‌یابی این کارهای عظیم دریایی و صحرایی و آسمانی را طی می‌کنند.

(وَ هُوَ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فی ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ قَدْ فَصَّلْنَا اْلآیاتِ لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ ) جناب فخر‌رازی و دیگران این بحث را دارند و سیدناالاستاد (رضوان الله علیه) هم اشاره فرمودند که در ذیل این آیات (۹۷،۹۸ و ۹۹ سوره انعام) یکجا ” یَعْلَمُونَ ” است یکجا ” یَفْقَهُونَ ”  است یکجا ” یُؤْمِنُونَ ” ؛ آنجا که کار ریاضی و محققانه و رشته تخصصی است تعبیر به ” یَعْلَمُونَ ” فرمود آنجا که گذشته از تدبر یک مراقبت و محاسبت و خویشتن‌شناسی است نظیر معرفت نفس و اینها تعبیر به فقاهت کرده است (لِقَوْمٍ یَفْقَهُون) آنجا که یک مقدار ساده‌تر است و انسان اگر قلبش گرفته نباشد با قفل گناه می‌تواند به آسانی درک بکند تعبیر به ” یُؤْمِنُونَ” فرموده است ؛ نظیر جریان کشاورزی و امثال کشاورزی خب ستاره‌شناسی مثل کشاورزی نیست نفس‌شناسی و انسان‌شناسی نظیر کشاورزی نیست کشاورزی یک کار ساده‌ای است که اگر کسی لجوج و عنود و لدود و امثال ذلک نباشد خب می‌فهمد یک نظمی در این کشاورزی هست اما ستاره‌شناسی این‌چنین نیست که هر کسی بفهمد و نفس‌شناسی و پیدایش انسان و انسان‌شناسی هم چیزی نیست که همه بفهمند لذا دربارهٴ بحثهای تخصصی نجوم تعبیر به علم کرد دربارهٴ معرفت نفس تعبیر به فقاهت کرد و دربارهٴ آشنایی نظم کشاورزی تعبیر به ایمان کرده است.

 تفسیر المیزان- علامه محمد حسین طباطبائی

معناى این جمله واضح است، و مراد از ” تفصیل آیات ” یا تفصیل به حسب تکوین و خلقت است، و یا تفصیل به حسب بیان لفظى است. و اینکه غایت و نتیجه خلقت و بگردش درآوردن اجرام عظیم آسمانى را براى مصالح انسان و سعادت زندگیش در نشاه دنیا قرار داده، منافاتى ندارد به اینکه هر یک از آنها مقصود به اراده مستقل الهى باشند. چون جهات قضیه مختلف است، و تحقق بعضى از جهات منافات با تحقق جهات دیگر ندارد و ارتباط و اتصالى که در سرتاسر اجزاى عالم است مانع از این نیست که یک یک اجزاء به اراده مستقل به وجود آمده باشند.

 تفسیر نمونه – آیت الله ناصر مکارم شیرازی

در تعقیب آیه قبل که اشاره به نظام گردش آفتاب و ماه شده بود، در اینجا به یکى دیگر از نعمتهاى پروردگار اشاره کرده مى گوید: او کسى است که ستارگان را براى شما قرار داد تا در پرتو آنها راه خود را در تاریکى صحرا و دریا، در شبهاى ظلمانى ، بیابید.
(و هو الذى جعل لکم النجوم لتهتدوا بها فى ظلمات البر و البحر) و در پایان آیه مى فرماید: نشانه ها و دلائل خود را براى افرادى که اهل فکر و فهم و اندیشه اند روشن ساختیم (قد فصلنا الایات لقوم یعلمون ) انسان هزاران سال است که با ستارگان آسمان و نظام آنها آشنا است گرچه هر قدر علم و دانش انسان پیشتر رفته است به عمق این نظام واردتر شده ، ولى در هر حال همیشه کم و بیش به وضع آنها آشنا بوده لذا براى جهت یابى در سفرهاى دریائى و خشکى بهترین وسیله او، همین ستارگان بودند. مخصوصا در اقیانوس هاى وسیع که هیچ نشانه اى براى پیدا کردن راه مقصد در دست نیست و در آن زمان دستگاه قطب نما نیز اختراع نشده بود وسیله مطمئنى جز ستارگان آسمان وجود نداشتند، همان ها بودند که میلیون ها بشر را از گمراهى و غرقاب نجات مى دادند و به سر منزل مقصود مى رسانیدند. نگاه پى در پى به صفحه آسمان در چند شب متوالى نشان مى دهد که وضع قرار گرفتن ستارگان در همه جا یکنواخت است گوئى ستارگان همانند دانه هاى مرواریدى هستند که روى یک پارچه سیاه دوخته شده اند، و این پارچه را از آغاز شب از سمت مشرق به سوى مغرب مى کشند و همگى با آن در حرکتند و بدور محور زمین مى گردند بدون اینکه فاصله آنها تغییر پیدا کند، تنها استثنائى که به این قانون کلى مى خورد این است که تعدادى ستارگان هستند که آنها را سیارات مى نامند و آنها حرکات مستقل و مخصوص به خود دارند، و مجموع آنها از ۸ ستاره تجاوز نمى کند که ۵ عدد آنها با چشم دیده مى شوند (عطارد، زهره ، زحل ، مریخ و مشترى ) ولى تنها با دوربین هاى نجومى میتوان سه سیاره دیگر (اورانوس و نپتون و پلوتون ) را مشاهده کرد، (البته با توجه به اینکه زمین نیز یکى از سیاراتى است که به دور خورشید مى گردد مجموع عدد آنها به ۹ مى رسد.) شاید انسانهاى قبل از تاریخ نیز با وضع “ثوابت”و “سیارات” آشنا بوده اند، زیرا براى انسان هیچ منظره اى جالب تر و دل انگیزتر از منظره آسمان در یک شب تاریک و پر ستاره نیست ، و به همین دلیل بعید نیست که آنها نیز براى پیدا کردن مسیر خود از ستارگان استفاده می کردند.
از بعضى از روایات که از طرق اهل بیت (علیهم السلام ) وارد شده است استفاده مى شود که آیه فوق تفسیر دیگرى نیز دارد، و آن اینکه منظور از نجوم رهبران الهى و هادیان راه سعادت یعنى امامان هستند که مردم به وسیله آنها در تاریکی هاى زندگى از گمراهى نجات مى یابند، و همانطور که بارها گفته ایم اینگونه تفاسیر معنوى با تفسیر ظاهرى و جسمانى آیه منافاتى ندارد، و ممکن است آیه ناظر به هر دو قسمت باشد.

تفسیر نور – حجت الاسلام محسن قرائتی

نکته ها:

علم هیئت، از قدیمى‏ترین علوم بشرى است و انسان از ستارگان در سفرهاى صحرایى و دریایى بهره مى‏برده است. این وسیله ابزارى مطمئن، همیشگى، دست نخورده، طبیعى، عمومى و بى هزینه است. اسلام به مظاهر طبیعت، توجّه خاصّى دارد. نام برخى سوره‏ها از اشیاى طبیعى است. عبادات اسلامى نیز با طبیعیات گره خورده است، همچون: وقت شناسى، قبله شناسى، خسوف و کسوف و نماز آیات، اوّل ماه و هلال. اینها سبب آشنایى مسلمانان با علم هیئت و ایجاد رصدخانه‏هایى در بغداد، دمشق، قاهره، مراغه و اندلس و نگارش کتاب‏هایى در این زمینه به دست مسلمانان شد. خداوند براى سفرهاى دریایى و صحرایى که در عمر انسان‏ها به ندرت پیش مى‏آید، خداوند راهنما قرار داده است، آیا مى‏توان پذیرفت که براى حرکت دائمى انسان‏ها و گم نشدنشان در مسیر حق، راهنما قرار نداده باشد؟ و این بیانگر لزوم رسالت و امامت براى هدایت بشر مى‏باشد. در احادیث مراد از ستارگان هدایت‏کننده، رهبران معصوم و اولیاى خدا بیان شده است (تفسیر کنزالدقائق)

پیام ها:

۱- ستارگان، مخلوق خدا و وسیله ‏ى راهیابى‏اند، (نه آنگونه که برخى پنداشتند خالق و مدبّرند).(جعل لکم‏النّجوم لتهتدوا بها)
۲- نظام ستارگانِ آسمان چنان دقیق است که مى‏ توان راه‏هاى زمینى را با آن پیدا کرد. (لتهتدوا بها)
۳- شناخت وزن و حجم و میزان فاصله و سرعت حرکت و مدار ستارگان و کلاً علم ستاره‏شناسى و نجوم، به تنهایى انسان را به خدا نمى‏رساند، باید انسان اراده کند و بخواهد که از این راه، خدا را بشناسد. (لقوم یعلمون) (آرى، تنها نگاه به آیینه براى اصلاح سر وصورت کافى نیست، بلکه اراده و تصمیم و اقدام براى اصلاح نیز لازم است، چه بسیارند آیینه فروشانى که دائماً به آیینه نگاه مى‏کنند، ولى حتّى یقه‏ى خود را صاف نمى‏ کنند.)

جوابی بنویسید

ایمیل شما منتشر نخواهد شدخانه‌های ضروری نشانه‌گذاری شده است. *

*

سه − دو =